ViaMed – nowoczesna placówka medyczna

Egzotyczne wakacje – jak je zdrowo zaplanować?

Wybierając się w daleką, egzotyczną podróż musimy pamiętać zarówno o formalnych wymogach niektórych krajów dotyczących kwestii zdrowotnych (szczepienia, które są obowiązkowe w danym miejscu), jak i własnym bezpieczeństwie (szczepienia zalecane, profilaktyka antymalaryczna, odpowiednie wyposażenie podróżnej apteczki). Aby urlop na innym kontynencie, w innej strefie klimatycznej, na odległym krańcu świata był udany, zaplanuj go z głową. Pamiętaj, że działania przygotowawcze należy podjąć znacznie wcześniej – nawet kilka miesięcy przed planowanym terminem wyjazdu.

Planowanie dalekiego urlopu w egzotycznych krajach to sporo przyjemności, ale także wiele kwestii formalnych, którym należy sprostać. Niektóre kraje mają swoje warunki dotyczące zdrowia odwiedzających je podróżnych, np. obowiązkowe szczepienia ochronne przeciwko niektórym chorobom. Takim obowiązkowym szczepieniem dla osób wybierających się do krajów afrykańskich, jest szczepienie przeciwko wirusowi żółtej gorączki (żółtej febrze). Podróżny nie posiadający Międzynarodowego Świadectwa Szczepień dokumentującego przyjęcie dawki szczepionki po prostu nie zostanie wpuszczony. Przeciwko wirusowi żółtej gorączki trzeba się zaszczepić wybierając się do Afryki oraz do kilkunastu krajów Ameryki Południowej. Szczepieniem powinny być objęte także osoby, które będą przejeżdżały przez te kraje, udając się w inne okolice świata – jeśli czas tranzytu przekroczy 12 godzin. Szczepienie przeciwko zakażeniom meningokokowym wymagane jest z kolei w Arabii Saudyjskiej i w niektórych krajach Afryki Subsaharyjskiej.

Należy pamiętać także o szczepieniach zalecanych – te nie są wprawdzie warunkiem wjazdu do danego kraju, ale z uwagi na własne bezpieczeństwo i zdrowie lepiej mieć je na uwadze. Przyszły podróżnik musi mieć także czas na inne działania zdrowotne, takie jak wyleczenie ubytków w zębach oraz konsultacje i badania u niektórych specjalistów – np. okulisty (osoby z chorobami narządu wzroku), kardiologa, a kobiety także u ginekologa. Wszystko zależy od obecnego stanu zdrowia, wieku, ewentualnych chorób przewlekłych, regularnie przyjmowanych leków. Przykładowo, osoby, które przekroczyły 60. rok życia oraz te będące w grupie ryzyka chorób układu krążenia powinny przed zaplanowanym dłuższym wyjazdem w dalekie kraje odwiedzić kardiologa i zrobić badanie EKG – szczególnie jeśli czeka je zmiana strefy klimatycznej.

Warto poznać też specyfikę kraju, do którego się wybieramy i sprawdzić, z jakimi czynnikami ryzyka możemy mieć do czynienia. Nie na wszystkie choroby możemy się zaszczepić, jednak stosując się do konkretnych zasad profilaktyki można się z sukcesem przed nimi ustrzec. Na własną rękę z pewnością trudno będzie sprostać temu zadaniu, dlatego warto skierować kroki do lekarza medycyny podróży i zasięgnąć porady.

Czas na Medycynę Podróży

Poradnie medycyny podróży to specjalistyczne, prywatne placówki, w których można uzyskać sprofilowaną poradę medyczną przed planowaną wyprawą. Lekarze medycyny podróży dysponują aktualną wiedzą na temat sytuacji zdrowotnej i epidemiologicznej w różnych regionach świata, panujących tam czynników ryzyka i niezbędnej profilaktyki zdrowotnej.

Szacuje się, że poradnię należy odwiedzić minimum 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem. Jeśli jednak planujemy naprawdę egzotyczną wyprawę, warto zrobić to nawet wcześniej, wtedy będzie czas na przeprowadzenie szczepień i inne działania. Podobnie w przypadku, gdy wybieramy się w podróż z małymi dziećmi albo chorujemy na jakieś choroby przewlekłe, lepiej zarezerwować więcej czasu na to, aby lekarz mógł indywidualnie dobrać, zaplanować i przeprowadzić wszelkie niezbędne działania profilaktyczne. W przypadku dzieci lekarz medycyny podróży musi współpracować z pediatrą, u którego leczy się dziecko – dobór szczepień i innych środków profilaktycznych jest bowiem uzależniony od wieku i przebytych dotychczas szczepień ochronnych. Indywidualne podejście niezbędne jest także w przypadku kobiet w ciąży. Osoby, które decydują się na egzotyczny wyjazd w trybie last minute, powinny zaraz po podjęciu decyzji zgłosić się do lekarza, tak aby możliwe było przyjęcie przez nie najważniejszych szczepionek, a w przypadku krajów, gdzie panuje malaria – wyposażenie apteczki w preparaty niezbędne do przeprowadzenia profilaktyki przeciwmalarycznej.

Aby wizyta w poradni medycyny podróży przebiegła sprawnie, na pierwsze spotkanie z lekarzem należy przygotować następujące informacje:

  • Plan podróży – termin, trasę wycieczki, miejsce docelowe. Warto w skrócie przybliżyć lekarzowi charakter planowanego wyjazdu – czy będzie to np. wycieczka objazdowa, podróżowanie z plecakiem z miejsca na miejsce lokalnymi środkami komunikacji, z noclegami typu homestay czy niewielkie hostele, korzystaniem z miejscowej, często nawet ulicznej kuchni, czy też raczej stacjonarny pobyt w hotelu. Miłośnicy przyrodniczych atrakcji powinni zgłosić lekarzowi zamiar np. odwiedzania dżungli, obserwowania zwierząt czy bliższego obcowania z tamtejszą dziką przyrodą. Podobnie w przypadku, gdy głównym celem podróży jest np. nurkowanie, górska wspinaczka, eksplorowanie jaskiń czy jakakolwiek inna intensywna, choć nie zawsze bezpieczna aktywność.
  • Rzetelną informację o stanie zdrowia – przebyte ostatnio infekcje, choroby przewlekłe i inne problemy zdrowotne, a także wykaz stale przyjmowanych leków. Bardzo ważne jest poinformowanie lekarza o wszelkich alergiach (szczególnie na jad owadów, pokarmy, leki). Kobiety planujące w niedalekiej przyszłości ciążę powinny poinformować o tym lekarza, dotyczy to także pań już w ciąży będących.
  • Dokumentację przebytych szczepień ochronnych – zarówno tych niedawnych, jak i najdawniejszych. Może się okazać, że w przypadku niektórych szczepień niezbędne będzie przyjęcie dodatkowej, tzw. przypominającej, dawki szczepionki.

Mając takie informacje, lekarz poinformuje o sytuacji zdrowotnej w danym kraju/regionie i pomoże zaplanować przygotowania. Zaproponuje także program szczepień ochronnych, dostosowany zarówno do lokalizacji wyjazdu, jak i specyfiki planowanej podróży, a także indywidualnej sytuacji zdrowotnej wybierającego się w podróż pacjenta. Szczególnie ważne jest wykonanie szczepień obowiązkowych – posiadanie dokumentacji tych szczepień (Międzynarodowej Książeczki Szczepień) jest często warunkiem wjazdu do danego kraju lub swobodnego poruszania się pomiędzy niektórymi państwami. Niewykonanie ich może skutkować odmową wpuszczenia, albo kwarantanną turysty czy wręcz przymusowym szczepieniem. Takim szczepieniem jest przede wszystkim wspomniane już szczepienie przeciwko żółtej febrze, zwanej także żółtą gorączką.

Biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną w danym regionie, charakter planowanej podróży i związane z nim czynniki ryzyka, a także stan zdrowia pacjenta, jego wiek, historię szczepień ochronnych i stan uodpornienia, zaproponuje odpowiednie szczepienia zalecane, np. przeciwko durowi brzusznemu, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i typu B (te szczepienia akurat warto i tak mieć wykonane, bo są już na całe życie, a np. szczepienie przeciwko WZW B jest warunkiem przeprowadzenia zabiegu operacyjnego), wściekliźnie, cholerze, poliomyelitis, kleszczowemu zapaleniu mózgu, a także zakażeniom meningokokowym. Warto dokładnie zapoznać się z zasadami dotyczącymi poszczególnych szczepień, jako że niektóre szczepionki przyjmuje się w kilku dawkach, w ściśle określonych terminach. W przypadku np. szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby bardzo często może się zdarzyć, że ostatnią, trzecią dawkę szczepionki trzeba będzie przyjąć nawet parę miesięcy po zakończonych już egzotycznych wakacjach. Warto tego pilnować, jako że tylko pełen cykl szczepienia zapewnia całkowitą, dożywotnią już odporność.

Nie lekceważ zaleceń!

Choć najważniejszym elementem podróżnej profilaktyki są szczepienia, na globtroterów czyhają też inne niebezpieczeństwa. Jeśli turysta wybiera się do kraju, w którym panuje ryzyko malarii (w niektórych krajach choroba ta występuje przez cały rok, w innych tylko sezonowo, dlatego warto dokładnie podać lekarzowi cały plan podróży i szczegółowe terminy), lekarz omówi zasady profilaktyki, także farmakologicznej i ustali plan jej prowadzenia. Jako że malaria przenoszona jest przez ukąszenia komarów, bardzo ważne będzie stosowanie się do wskazówek dotyczących bezpiecznych zachowań w regionie objętym ryzykiem choroby. Należy do nich noszenie odpowiedniej odzieży, sypianie pod moskitierami (a jeśli ich nie ma, rezygnacja z otwierania okien w pomieszczeniach i oczywiście unikanie drzemek w plenerze), stosowanie repelentów, unikanie przebywania na świeżym powietrzu w godzinach największej aktywności owadów oraz wyposażenie podróżnej apteczki w leki zalecone przez lekarza medycyny podróży. Drugą poważną chorobą, której wirusy mogą przedostać się do ludzkiego organizmu za pośrednictwem komarów, jest gorączka denga, występująca m.in. w Azji, Ameryce Południowej i na wyspach Pacyfiku. Profilaktyka tej choroby polega na unikaniu ukąszeń, czyli stosowaniu odpowiedniej odzieży i repelentów oraz innych wymienionych wyżej zasad. Skład repelentów także powinien być wskazany przez lekarza, tak aby podróżnik mógł zaopatrzyć się w rzeczywiście skuteczny preparat.

Lekarz medycyny podróży omówi także ogólne zasady bezpieczeństwa, dotyczące higieny, profilaktyki zakażeń przenoszonych drogą pokarmową, wynikających np. z innej flory bakteryjnej w wodzie (dlatego ważnym zaleceniem w niektórych krajach jest unikanie nie tylko picia nieprzegotowanej wody, ale także mycia nią zębów czy nawet owoców, unikanie napojów z kostkami lodu niewiadomego pochodzenia etc.). Innym elementem profilaktyki chorób przenoszonych drogą pokarmową jest ostrożne podchodzenie do jedzenia z ulicznych barów i straganów, jeśli nie mamy pewności, że posiłek został przygotowany w higienicznych warunkach. Warto, aby każdy pacjent pamiętał również o najprostszym i najważniejszym zaleceniu profilaktycznym, czyli dbaniu o czystość rąk. To proste działanie pozwala uniknąć wielu chorób, nie tylko podczas egzotycznej podróży, ale i na co dzień!

Wśród przekazanych zasad bezpieczeństwa powinny znaleźć się ponadto wskazówki dotyczące obchodzenia się ze zwierzętami, w tym unikania ryzyka ukąszeń, a także profilaktyki infekcji pasożytniczych. Istotnym ryzykiem są choroby przenoszone drogą płciową, w tym zakażenia wirusem HIV. Najważniejszą zasadą profilaktyki jest unikanie przygodnych kontaktów seksualnych, a jeśli zdarzy się taka sytuacja, używanie prezerwatyw. W sytuacji korzystania w podróży z usług miejscowej służby zdrowia, szczególnie gdy wiąże się to z koniecznością przeprowadzenia zabiegu, należy upewnić się, czy placówka medyczna korzysta ze sterylnego sprzętu.

Dzieci i przyszłe mamy

Grupą, która szczególnie starannie powinna zastosować się do zaleceń lekarza medycyny podróży, są kobiety w ciąży oraz rodzice małych dzieci. W przypadku przyszłych mam warto wiedzieć, że choć nie ma przeciwwskazań do podróżowania samolotem przez kobiety ciężarne, jeśli jednak ciąża przebiega z powikłaniami lub kobieta cierpi na schorzenia, które mogłyby w czasie lotu ulec zaostrzeniu, lepiej unikać lotów. Warto też pamiętać, że w ciąży niewskazane są gwałtowne zmiany klimatu, np. na tropikalny, bardzo gorący i wilgotny. Może to wpływać na znaczne pogorszenie samopoczucia ciężarnej, wywoływać obrzęki, duszności, uczucie zmęczenia. Przyszła mama powinna unikać ryzyka zatruć, którym może sprzyjać inna flora bakteryjna, spożywanie pokarmów z nieznanych źródeł, nie zawsze odpowiedni poziom higieny. Sporym ryzykiem są także infekcje pasożytnicze i ukąszenia owadów, które mogą roznosić choroby zakaźne, niebezpieczne zarówno dla ciężarnej, jak i dla dziecka. Jeśli chodzi o szczepienia, lekarz medycyny podróży ustali indywidualnie najlepszą profilaktykę dla każdej ciężarnej wybierającej się w podróż w zależności od celu wyprawy, stopnia ryzyka i dotychczas odbytych szczepień ochronnych.

Rodzice planujący podróż z małymi dziećmi powinni wziąć pod uwagę nie tylko kwestię szczepień. U niemowląt i dzieci szczepienia obowiązkowe odbywają się z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jeśli chodzi o szczepienia zalecane, to konieczność podania danej szczepionki sugeruje lekarz medycyny podróży. Szczepienia to jednak nie wszystko – rodzice powinni uwzględnić również wiele innych czynników, np. ryzyko malarii czy gorączki denga, które u dzieci mają zdecydowanie groźniejszy przebieg, niż u dorosłych. Aktywne maluchy narażone są też na zatrucia pokarmowe i infekcje pasożytnicze. Sprzyja temu słabszy układ odpornościowy, większe niż u dorosłych problemy z utrzymaniem higieny rąk i rozmaite nieprzewidziane sytuacje, kiedy dziecko np. podniesie coś z ziemi, a potem włoży do ust czy też postanowi skosztować jakiejś nieznanej rośliny. Warto pamiętać o ochronie przed promieniowaniem słonecznym przy pomocy odpowiedniej odzieży i preparatów z mocnymi filtrami – skóra dziecka jest cieńsza niż skóra dorosłych i bardziej narażona na poparzenia. W gorącym klimacie rośnie też ryzyko odwodnienia u dziecka. Jednym słowem, rodzice małych dzieci, nawet sami będący miłośnikami tropikalnego klimatu, survivalu, bratania się z lokalną ludnością i zgłębiania tajemnic okolicznej przyrody, wyjeżdżając w pierwsze podróże ze swoimi pociechami powinni wybierać raczej klimat łagodniejszy, gdzie nie ma ryzyka malarii czy zakażeń układu pokarmowego spowodowanych np. przypadkowym połknięciem surowej wody. Podobnie jeśli chodzi o warunki pobytu – na początek lepiej wybierać bezpieczne miejsca z dobrą infrastrukturą, zamiast szukać przypadkowych noclegów w nie zawsze odpowiednich dla dziecka warunkach.